به قلم: سید علی بطحائی
برش هایی از یادداشت:
از هفده سال پیش (۲۰۰۹ میلادی) همه ساله فهرست سالانه «پانصد مسلمان تأثیرگذار جهان» توسط «مرکز سلطنتی مطالعات راهبردی اسلامی» در اَمان پایتخت اُردن هاشمی منتشر و به عنوان ابزاری تحلیلی برای رصد کانونهای نفوذ در اقصی نقاط جهان اسلام عمل کرده است.
بارزترین نوآوری لیست ۲۰۲۶، انتخاب بیسابقه «همه شهروندان مقاوم نوار غزه» به عنوان «شخصیت برتر سال» است که در نسخه های قبل در قالب معرفی یک شخصیت حقیقی بعنوان مرد و زن برتر سال بوده است که همه دوملیون و سیصد هزار نفر جمعیت، برندگان سربلند امسال شدند.
در لیست امسال موثرین جهان اسلام، صعود تاریخی علمای دینی مستقل به جایگاههای نخست مشهود است؛ به طوری که محمدتقی عثمانی (مفتی اعظم جریان دیوبندیان پاکستان) با پشت سر گذاشتن تقریباً تمامی سران دولتهای مطرح اسلامی، در رتبه دوم جهان قرار گرفته است.
این جایگاه، نه تنها نشانه نفوذ فقه دیوبندی و بانکداری اسلامی بدون ربا است؛ بلکه پیامی واضح دارد که در جهان پرآشوب کنونی، اقتدار اخلاقی و فکری میتواند بر سلطه سیاسی و مالی پیشی گیرد. به موازات این، صعود حبیب عمر بن الحفیظ یمنی به رتبه سوم، بر نقش رهبران طریقتهای صوفیه و شبکههای آموزش دینی سنتی در حفظ هویت اسلامی تأکید میکند.
دکتر احمد الطیب نیز با صعود به رتبه ششم رسید. این امر حکایت از افول نسبی انحصار «قدرت سخت» و احیای تاثیرگذاری و اقتدار فکری و اخلاقی به عنوان کانون اصلی نفوذ دارد.
مقام معظم رهبری جایگاه برجسته خود را به عنوان یک کانون نفوذ سیاسی-دینی تثبیت کرد. وجه امتیاز معظمله نسبت به دیگر سیاستپیشگان و رهبران مذهبی این مجموعه، غلبه جنبه دینی ایشان است که با سایر برجستگان حاضر در صدر این رتبهبندی، قابل مقایسه نیست.
آیت الله العظمی سیستانی با قرارگیری در رتبه یازدهم همچنان نماد مرجعیت سنتی و نقش اعتدالی در عراق است. در مقابل، شخصیتهای میدانی و جنبشی شیعه حضور پررنگتری یافتهاند. مقتدی صدر (رهبر جریان صدر عراق) نیز در میان پنجاه نفر برتر جای دارد که نشان از پذیرش الگوی نفوذ مبتنی بر پایگاه مردمی و جبهه مقاومت دارد.
افزون بر این، جنبش انصارالله یمن (حوثیها) و شخصیتهای مرتبط مانند سید حسین نصر (رهبر سنت گرایان و تنها اندیشمند ایرانی با آوازه جهانی) و رحیم شاه الحسینی (نفر ۶۲) نیز در لیست حضور دارند. این امر نشاندهنده تنوع بخشی به الگوهای نفوذ در جهان شیعه از مرجعیت سنتی تا رهبری جنبشهای مقاومت و فعالان فرقه های شیعی است.
در خصوص سرنوشت ابومحمد الجولانی، لیست ۲۰۲۶ نشاندهنده حذف کامل وی از فهرست منفورترین فرد در لیست سال قبل و ورود او به لیست تاثیرگذاران امسال است.
پرونده ویژه رنکینگ ۲۰۲۶ به معرفی و تحلیل پیمان بین المللی و محیط زیستی «المیزان» در چهار صفحه اختصاص دارد. سند نهایی «المیزان: پیمان برای زمین» که در تاریخ ۲۷ فوریه ۲۰۲۴ (۹ اسفند ۱۴۰۲) در ششمین مجمع محیط زیست ملل متحد (UNEA-6) در نایروبی پایتخت کنیا به طور رسمی رونمایی شد و نقطه عطفی در گفتمان اسلامی معاصر درباره محیط زیست محسوب میشود.
علی رغم بازتاب و ارجاع گسترده به این پیمان در نهادهای بین الملل و جهان اسلام، بازتابی از آن در دو سال اخیر ایران نداشتیم که خوشبختانه و در اقدامی بجا به همت دانشگاه بین المللی مذاهب اسلامی این پیمان برای نخستین مرتبه در قالب کتابی در پاییز ۱۴۰۴ توسط دکتر مسعود شاورانی به زبان فارسی ترجمه و در انتشارات معاونت پژوهش و فن آوری دانشگاه بین المللی مذاهب اسلامی تهران منتشر شد.
در بخش شایستگان تقدیر (Honourable Mention) نام حضرات آیات عبدالله جوادی آملی (نفر ۵۱ لیست) و محمد اسحاق فیاض (نفر۵۲) بصورت ویژه درج شده است.
نام آیات عظام ناصر مکارم شیرازی، جعفر سبحانی، بشیرنجفی، مصطفی محقق داماد، علی اکبر رشاد و ابراهیم زکزاکی در این رنکینگ بعنوان افراد تاثیرگذار آمده است.