کتاب «شیعهشناسی مقدماتی» اثری کوتاه، آموزشی و ساختارمند است که با هدف آشنایی اولیه خوانندگان با مکتب تشیع گردآوری شده است. نویسنده، محمدعلی شمالی، در این کتاب میکوشد تا تصویری فشرده، روشن و در عین حال جامع از هویت، باورها و اعمال شیعه ارائه دهد. این اثر که در حقیقت خلاصهای از کتاب مفصلتر نویسنده با عنوان «اسلام شیعی؛ پیدایش، عقاید و اعمال» محسوب میشود، با زبانی ساده و قابل فهم، مهمترین مباحث مربوط به تشیع را در حجمی کم گرد آورده است. رویکرد کتاب توصیفی و آموزشی است و تلاش دارد تا مخاطب غیرمتخصص – چه مسلمان و چه غیرمسلمان – بتواند در زمانی کوتاه، یک برداشت کلی و قابل اعتماد از مذهب تشیع به دست آورد.
ساختار کتاب در پنج فصل طراحی شده که بهگونهای پیوسته، مخاطب را از خاستگاه تاریخی و چیستی شیعه تا نقش و حضور آن در جهان معاصر راهبری میکند.
فصل نخست با عنوان «منشأ پیدایش شیعه» به ریشهیابی تاریخی این مذهب میپردازد. در این فصل ابتدا معنای اصطلاحی «شیعه» تبیین شده، سپس به این پرسش اساسی پاسخ داده میشود که تشیع از چه زمانی آغاز گشت و نخستین شیعیان چه کسانی بودند. نویسنده با نگاهی به تاریخ صدر اسلام، چگونگی شکلگیری این مذهب را در بستر وقایع تاریخی توضیح میدهد.
فصل دوم با عنوان «منابع تفکر شیعی» به مبانی معرفتی و منابع استنباط اعتقادات و احکام در مکتب تشیع اختصاص دارد. در این فصل چهار منبع اصلی معرفی و بررسی میشوند: قرآن کریم، سنت پیامبر، اهلبیت پیامبر (علیهمالسلام) به عنوان منبعی مستقل و متمایز با توضیح این که اهلبیت چه کسانی هستند، عقل و در نهایت اجماع به عنوان یکی دیگر از منابع تفکر شیعی.
فصل سوم که از مهمترین بخشهای کتاب است، به «عقاید» شیعه میپردازد. در این فصل، اصول دین از دیدگاه تشیع به ترتیب تبیین میشود: توحید (یگانهپرستی)، عدل (عدالت الهی که از ویژگیهای بارز کلام شیعه است)، نبوت (باوری مشترک با دیگر مذاهب اسلامی)، امامت (که هسته مرکزی هویت شیعی را شکل میدهد و از نقاط افتراق با دیگر مذاهب است) و معاد (باور به روز رستاخیز).
فصل چهارم با عنوان «اعمال» به فروع دین و عبادات عملی از نگاه شیعه اختصاص دارد. عناوین مطرحشده در این فصل عبارتند از: نماز، روزه، حج، زکات، خمس ، جهاد در راه خدا، امر به معروف و نهی از منکر، و در نهایت تولّی و تبرّی که از ارکان هویت بخش تشیع محسوب میشود.
در فصل پنجم با عنوان «شیعه در جهان امروز»، نویسنده نگاهی اجمالی به گستره جغرافیایی و نقش اجتماعی شیعیان در جوامع معاصر دارد. این فصل تصویری از حضور و تأثیرگذاری پیروان این مذهب در کشورهای گوناگون به دست میدهد. کتاب در پایان، فهرستی از منابع فارسی، عربی و انگلیسی را برای مطالعه بیشتر پژوهشگران و علاقهمندان ارائه میکند.
کتاب «شیعهشناسی مقدماتی»، به ارائه تصویری روشن، فشرده و بهدور از پیچیدگیهای تخصصی از هویت، باورها و اعمال شیعه میپردازد. هدف کتاب، کمک به خواننده برای درک هسته مرکزی تفکر شیعی به ویژه اعتقاد به امامت اهلبیت علیهمالسلام و تمایزات آن با دیگر مذاهب اسلامی، در عین توجه به مشترکات فراوان، میباشد. این کتاب در پی آن است تا مخاطب را در زمانی کوتاه با یک دورۀ کامل اما مختصر از مبانی تشیع آشنا کند و او را برای مطالعه عمیقتر در این حوزه آماده سازد.علاقهمندان برای آشنایی بیشتر با این اثر میتوانند نسخه الکترونیکی آن را از طریق نشانی https://shomali.net/flipbook/discovering-shia-islam-farsi/ مشاهده کنند.
این کتاب در دوازده زبان دیگر از جمله انگلیسی، اردو، ترکی استانبولی، ایتالیایی، اسپانیایی، سوئدی، سواحیلی، روسی، فرانسوی، عربی، آلبانیایی و آلمانی نیز ترجمه شده است.
