چهارمین نشست از سلسله نشستهای «تبیین شاخصهای قدرت نرم تمدنی جمهوری اسلامی ایران در دوران رهبری سوم» با محوریت «ساحت جامعهشناختی، فرهنگی (سرمایه اجتماعی و هویت)» ظهر پنجشنبه در سالن شهید دهقانی این خبرگزاری برگزار شد.
حجتالاسلام محمدمهدی چگینی، مدیر مرکز تعاملات پژوهشگاه فضای مجازی، در این نشست تخصصی بر الزامات حکمرانی فضای مجازی در شرایط قدرت تمدنی شدن ایران تاکید کرد.
پیروزی در میدان و رسانه
حجتالاسلام چگینی در ابتدای سخنان خود با بازخوانی رویدادهای دو ماه اخیر، به ویژه حمله ۹ اسفند به ایران، تصریح کرد: در آن مقطع، استراتژی طراحیشده توسط آمریکا بر پایه سناریوی «پیروزی سریع» با الگویی مشابه وقایع ونزوئلا بود. هدف اصلی، فروپاشی ناگهانی ساختارهای قدرت و ایجاد هرجومرج اطلاعاتی از طریق کنترل مطلق روایت در فضای مجازی بود. اما برخلاف پیشبینیهای غربیها، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران با ارائه یک پاسخ قاطع، عملیاتی و سریع، پایههای این سناریو را لرزاندند.
وی افزود: اما نقطه عطف این رویداد، تنها عملکرد میدانی نیروهای مسلح نبود؛ بلکه دومین فاکتور تعیینکننده، عملکرد درخشان نظام رسانهای جمهوری اسلامی ایران بود. ما در بحرانهای گذشته درسهای زیادی گرفتیم و این بار توانستیم زودتر از هر بازیگر دیگری، روایت پیروزی را در ساعات اولیه شکل دهیم. دسترسی کنشگران و فعالان رسانهای به فضای بینالملل باز بود و ما توانستیم وقایع مهم مانند حمله به کشورهای متخاصم و اقدامات مرتبط با تنگه هرمز را با دقت و سرعت بالا روایت کنیم.
مدیر مرکز تعاملات پژوهشگاه فضای مجازی یادآور شد: این روایتسازی کارآمد باعث شد تا حتی با وجود تلاشهای گسترده آمریکا برای تسخیر روایی، نتواند روایت پیروزی را از دست ما خارج کند. اثرگذاری این روایت در شرایطی که دشمن تمام تلاش خود را برای مدیریت فضای رسانهای به نفع خود انجام میداد، بسیار چشمگیر بود و باعث شد کاربران شبکههای اجتماعی در داخل و خارج از کشور، احساس کنند که ایران پیروز میدان نبرد است.
استراتژیهای سرکوبگرانه دشمن در فضای مجازی
حجت الاسلام چگینی در بخش دیگری از سخنان خود به اقدامات مشخص دشمن در فضای مجازی برای خنثیسازی این روایتسازی اشاره کرد و گفت: دشمن برای کنترل فضا، دست به اقدامات زیر زد: ۱. مسدودسازی حسابهای رسمی مقامات جمهوری اسلامی. ۲. حذف پرچم رسمی جمهوری اسلامی از پلتفرم توییتر (ایکس). ۳. اعمال محدودیتهای الگوریتمی و کاهش شدید بازدید برای پستهای مرتبط. ۴. حذف خودکار محتوای مربوط به خشونتها به زبان عبریزبان. ۵. حذف خودکار و سیستمی محتوای مربوط به شهدا و ۶. ایجاد مصونیتهای ویژه برای انتشار محتوای توجیهکننده جنایات آمریکا و اسرائیل در شبکههای اجتماعی.
وی با تأکید بر اینکه با وجود این محدودیتهای فنی و ساختاری، کاربران شبکههای اجتماعی احساس کردند که ایران پیروز است، ادامه داد: این احساس پیروزی، دلهای کاربران را به سمت ایران گرواند. حتی برخی از بلاگرها و چهرههای نزدیک به جریانهای طرفدار ترامپ نیز ناخواسته ناچار به پذیرش روایت ایران شدند. این پدیده نشان میدهد که روایتسازی اصیل و مبتنی بر واقعیتهای میدانی، میتواند حتی در برابر ماشینهای تبلیغاتی قدرتمند غرب نیز نفوذ پیدا کند.
چالش هوش مصنوعی و لزوم استقلال تکنولوژیک
حجتالاسلام چگینی سپس به چالشهای پیشرو و آینده حکمرانی فضای مجازی پرداخت و هشدار داد: از اکنون به بعد، باید مسیر حکمرانی در فضای مجازی را با نگاهی عمیقتر و تمدنی پیش ببریم. پیشبینی من این است که دشمن به سرعت از الگوریتمهای هوش مصنوعی برای شناسایی و سرکوب طرفداران جمهوری اسلامی در شبکههای اجتماعی استفاده خواهد کرد. اگر ما همچنان وامدار پلتفرمهای غربی باشیم و تنها به مدیریت محتوا بسنده کنیم، به مرور زمان محدودیتها علیه ایران تشدید خواهد شد.
وی افزود: الگوریتمهای هوش مصنوعی پیشرفته، به راحتی ذائقه سیاسی نزدیک به جمهوری اسلامی را شناسایی کرده و آن را در سایه قرار میدهند یا حذف میکنند. بنابراین، نگاه تمدنی در حوزه سیاست باید حتماً به حوزه رسانه و تکنولوژی تسری یابد. ایران که همواره منادی مبارزه با استعمارگران بوده است، امروز میتواند این جذابیت تاریخی را در فضای مجازی تسری دهد.
راهکار: شکلگیری «سرزمین مجازی» مستقل
مدیر مرکز تعاملات پژوهشگاه فضای مجازی با اشاره به الگوی موفق چین، راهکار اصلی را مستقلسازی زیرساختهای دیجیتال دانست و گفت: ما نمیتوانیم تا ابد وابسته به شبکههای اجتماعی غربی باشیم. ایران نیازمند یک «سرزمین مجازی» مستقل است؛ یعنی دارای سیستمعامل، شبکه اجتماعی و زیرساختهای ارتباطی بومی که وابسته به دشمن نباشد. این کار اگرچه بزرگ و دشوار است، اما اکنون فضای آن فراهم شده است. فرصت بسیار کمنظیری پیش روی ماست و وظیفهای خطیر بر دوش ماست تا با تولید محصولات ایرانی باکیفیت، این استقلال را محقق کنیم.
حجت الاسلام چگینی در پایان بر لزوم هماهنگی میان میدان و رسانه تأکید کرد و خاطرنشان ساخت: مطابقت و هماهنگی میان مسئولان و فعالان رسانهای قطعا تاثیرگذار خواهد بود. ما باید کاری کنیم که «پیروزیهای میدان» به سرعت و با دقت به «پیروزیهای فضای مجازی» گره بخورد. در غیر این صورت، پیروزیهای عملیاتی ما در سایه الگوریتمهای هوش مصنوعی دشمن گم خواهد شد. بنابراین، حکمرانی فضای مجازی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت امنیتی و تمدنی برای دوران جدید است.
این نشست که به ابتکار خبرگزاری رسا برگزار شد، با حضور اساتید علوم اجتماعی، پژوهشگران فضای مجازی و فعالان فرهنگی در سالن شهید دهقانی این خبرگزاری برگزار گردید و مفاهیم مرتبط با سرمایه اجتماعی و هویت ملی در بستر جنگ نرم بررسی شد.