حجتالاسلام محمدمهدی چگینی، مدیر مرکز تعاملات پژوهشگاه فضای مجازی، در سوگواره یادداشتنویسان حوزه که با عنوان «بعثت خون؛ از کربلا تا تهران» برگزار شد، درباره فضای اینترنتی کشور نکاتی را مطرح کرد.
وی با اشاره به اینکه باید در کنار استفاده از اینترنت، آسیبهایش هم کنترل بشود، گفت: واقعیت این است که استفاده امروز مردم ما از اینترنت تااندازهای متفاوت از آن چیزی هست که در دنیا رایج است. بخش زیادی از مردم، مهمترین عامل تفریحشان اینترنت است. مردم ما حدود شش ساعت در شبانهروز از اینترنت استفاده میکنند. جالب است که در این قضیه اگر کشورهای دنیا را دستهبندی کنیم، میانگین استفاده کشورهای اروپایی، دو و نیم ساعت و دو و نیم تا سه ساعت در روز در آمریکا است. کشورهای حاشیه خلیجفارس تقریباً مثل ما و آفریقا بالاتر از ما است و تا روزی هشت ساعت هم بهاصطلاح وقتشان را مصرف میکنند؛ اگر نگوییم تلف میکنند.
چگینی خاطرنشان کرد: این نکته مهمی است که چرا مثلاً در کشور ما، مردم بایستی چنین عددی را روزانه وقت بگذارند. واقعیت این است که بخشی از این، به من و شمایی برمیگردد که حالا یک طلبه هستیم یا در جایگاهی قرار داریم که نتوانستیم برای وقت مردم بهدرستی برنامهریزی کنیم.
وی تصریح کرد: امروزه برای بسیاری از مردم مهمترین تفریح بحث اینترنت و شبکههای اجتماعی و اینستاگرام است. اینکه در روز ساعتها بنشیند و بهاصطلاح در اینستاگرام بچرخند و ما چون نتوانستیم وقتشان را به شکل صحیحی پر بکنیم ناگزیر به اینجا رو آوردهاند؛ در واقع یک معادله خیلی مستقیمی بین کشورهایی که برای اوقات فراغت افراد سرمایهگذاری کافی انجام شده وجود دارد؛ مثلاً تعداد پارکها و اماکن ورزشی در منطقه زیاد است و قابلدسترسی برای همه است و میزان زمانی که بهاصطلاح فرد، سرش در گوشی است، هر چقدر ازاینجهت آن کشور برنامهریزی جدیتری داشته باشد کمتر هم مردم سرشان در گوشی هست.
او ادامه داد: ما در این قضیه قطعاً موفق نبودیم. الان بخش زیادی از مردم ما متأسفانه کاری ندارند که انجام بدهند غیر از اینکه در گوشی و اینترنت باشند و متأسفانه برنامه نداشتیم؛ یعنی همان ساعتی که داخلش هست در بهترین حالت، من و شما شاید بتوانیم یک محتوا و یک یادداشتی، فیلمی که چند دقیقه از آن را پر میکند، بقیهاش مصرف تولیدات افرادی که افراد آزاد هستند، میشود.
بیشتر بخوانید
وی افزود: طبق بررسی که ما در مرکز ملی فضای مجازی انجام دادیم، حدود دو درصد از کاربران تولیدکننده محتوا هستند؛ یعنی شامل یادداشت، پیام در کانال یا اینکه در مثلاً اینستاگرام ویدئو تولید میکند حدود دو درصد هستند و بقیه همه مصرفکنندهاند. ولی نکته عجیب اینجاست که بالای هفتاد درصد این دو درصد که حدوداً یک میلیون و خردهای هستند افرادی هستند که خودشان را آدمهای مذهبی نمیدانند و رابطه بهاصطلاح روشنی با انقلاب و جمهوری اسلامی ندارند؛ یعنی این را صراحتاً میگویند؛ یا حالا طرفدار نیستند و یا در بدترین حالت ضد هستند. هفتاد درصد حجم مصرف این پنجاه شصت میلیون کاربر توسط کسانی تولید میشود که عملاً نسبتی با باورهای ما ندارند. اتفاقی که افتاده این است که من و شما چون بیشتر وقتمان در یک جایی مثلاً مثل ایتا است شاید باز این را احساس نکنیم. آن بدنه عمومی جامعه ممکن است مصرفشان از شبکههای اجتماعی خیلی متفاوت باشد که همینطور هم هست؛ یعنی ما بررسی کردیم حدود سی درصد از مردم اساساً در هیچکدام از پیامرسانهای داخلی فعال نیستند؛ حالا این ایام که جنگ و قطعی اینترنت بود را کنار بگذارید، در فضای عادی عمدتاً فقط در تلگرام یا اینستاگرام هستند. ما باید برای اینها فکری بکنیم.
مدیر مرکز تعاملات پژوهشگاه فضای مجازی تأکید کرد: ما بایستی آن صورتمسئله را به طور اساسی برطرف بکنیم که جامعه ما آنقدر معتاد، وابسته یا مصرفکننده فضای اینترنت و فضای شبکههای اجتماعی نباشد؛ چون این کار واقعاً سختی است و نیاز به تغییر عادت دارد. عادتی که حالا سالهاست شکلگرفته یا اینکه لااقل این هفتاددرصدی که تولیدکننده محتوا هستند را یک کاری کنیم که تبدیل به پنجاهدرصد آدمهایی بشوند که مثل من و شما دغدغهمند و علاقهمند به انقلاب و آموزههای دینی هستند؛ در غیر این صورت متأسفانه اصلاً روند خوبی نیست.
وی افزود: ما در این سالها میبینیم که این روند بهصورت یک شیب مستمر به سمت تولیدات در بهترین حالت، سکولار میرود که رابطه مستقیم با آموزههای دینی ندارد و خروجیاش چیزی میشود که در خیابانها در قالب حجاب و مانند این میبینید. اینکه مثلاً در جایی مثل تهران یا شهرهای دیگر میبینیم اوضاع حجاب خیلی خراب است و تعجب میکنیم که اینها از کجا هستند، مصرفکننده همان هفتاددرصدی هستند که حالا فکر نمیکنم که با دستور و قانون و قاعده بشود این را تغییر داد.
چگینی در ادامه هشدار داد که یک مسئولیت واقعاً سنگینی داریم و اگر غافل باشیم و فکر کنیم چون من و شما یک وضعیت عادی داریم و همه چیز گلوبلبل است، مثل کسی است که سرش را در برف کرده و بعد از مدتی متوجه میشود که خیلی اوضاع خراب است.
او همچنین به نظر کسانی اشاره کرد که مخالف فیلترینگ هستند و میخواهد اینترنت کاملاً آزاد را پیاده کنند و یکی از استدلالهایشان این است که ما همه چیز را باز کنیم که دیگر افراد سراغ استارلینک و دیگر ابزارهای غیرقابل کنترل اینترنت نروند. در واقع به باور این دسته از افراد، کشور چارهای ندارد جز اینکه به سمت آزادسازی پلتفرمهای بینالمللی برود چرا که دسترسی آزاد به این پلتفرمها دیر یا زود اتفاق خواهد افتاد و بهتر است که ما خودمان این دسترسی را برقرار کنیم.
حجتالاسلام چگینی با بیان اینکه نباید از هول حلیم در دیگ بیفتیم، گفت: ما در مرکز ملی فضای مجازی سناریوهای اینکه هر کدام از این شبکههای اجتماعی باز شوند چه اتفاقی میافتد و رفتار مردم چه تغییراتی میکند را بررسی کردیم؛ بهعنوان نمونه طبق افکارسنجی صورتگرفته، اگر تلگرام باز شود، ظرف مدت شش ماه تعداد کاربران پلتفرمهای داخلی تا چه میزان کاهش خواهد یافت و یا اینکه چه تأثیرات دیگری بر روی کاربران ایرانی خواهد گذاشت. بهعبارتدیگر، توصیه ما این است که سیاستگذاران فضای مجازی توجه به تأثیرات عمیق هرگونه تصمیم در این زمینه داشته باشند و در تصمیمگیریهای خود، تقویت توان داخلی در زمینه فضای مجازی و حمایت از سکوهای داخلی را مدنظر خود قرار دهند.