دکتر عبدالوهاب فراتی نویسنده کتاب «فقیهی از کربلا» در آستانه مراسم رونمایی این کتاب در گفت‌وگو با خبرگزاری ابنا با تشریح محورهای کتاب «فقیهی از کربلا» اظهار داشت: آیت‌الله سیدمحمدتقی مدرسی یکی از رهبران جنبش سیاسی شیعه در حوزه کربلاست که طی چند دهه، از اواسط دهه شصت میلادی، در عرصه مبارزه و تولید اندیشه در حوزه تمدن اسلامی و شیعی فعالیت داشته است.
وی افزود: در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ میلادی، جنبش‌های متعددی در جهان تشیع شکل گرفت؛ از حزب الدعوه در نجف گرفته تا نهضت امام خمینی(ره) در ایران. طبیعتاً انتظار می‌رفت با توجه به زمینه‌های تاریخی و اجتماعی کربلا، جنبشی شیعی نیز در این شهر شکل بگیرد؛ چراکه کربلا با قیام امام حسین(ع) و مبارزه با ظلم و استبداد پیوندی عمیق دارد.
این استاد دانشگاه ادامه داد: در همین فضا، جریانی در کربلا شکل گرفت که ابتدا با محوریت مرحوم سیدمحمد شیرازی و برادران ایشان، از جمله خواهرزاده‌هایشان، سیدمحمدتقی مدرسی و سیدهادی مدرسی، تحت عنوان «حرکت المرجعیه» و سپس «حرکت رسالیه» فعالیت خود را آغاز کرد.
فراتی تصریح کرد: این جریان طی سال‌های فعالیت خود، مجموعه‌ای گسترده از نظریه‌های سیاسی و انقلابی را تولید کرد و می‌توان گفت سیدمحمدتقی مدرسی نماد اندیشه مبارزاتی و سیاسی شیعه در شاخه کربلاست.
وی با اشاره به تحولات این جریان پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران گفت: پس از پیروزی انقلاب اسلامی، «حرکت رسالیه» با نام محلی «سازمان عمل اسلامی» در عراق وارد مرحله عملیاتی و نظامی نیز شد؛ بنابراین اندیشه‌های سیدمحمدتقی مدرسی را می‌توان بخشی از جریان مبارزات شیعه در قرن اخیر دانست.
تأکید آیت‌الله مدرسی بر تشکیل حکومت اسلامی و ولایت فقیه
نویسنده کتاب «فقیهی از کربلا» با اشاره به دیدگاه‌های سیاسی آیت‌الله سیدمحمدتقی مدرسی اظهار داشت: آیت‌الله مدرسی از جمله فقهایی است که به‌شدت به تشکیل حکومت اسلامی و حکومت شیعی مبتنی بر آموزه‌های فقه شیعه اعتقاد دارد.
وی افزود: از نظر تاریخی، ایشان حتی یک سال پیش از طرح مباحث ولایت فقیه از سوی حضرت امام خمینی(ره) در نجف، مباحث ولایت فقیه را در کتاب «القیاده الاسلامیه» در کربلا مطرح کرده بود و از همان ابتدا طرفدار تأسیس دولت فقهی در عصر غیبت بود.
فراتی ادامه داد: این نظریه سیاسی که از دوران جوانی در اندیشه ایشان شکل گرفته بود، در طول حیات فکری وی استمرار داشت و بعدها نیز در آثار دیگری که در این حوزه نوشت، همین اندیشه را ادامه داد.
وی گفت: با این حال، در دوره‌ای که آیت‌الله مدرسی متوجه شد الگوی حکومت شیعی و حکومت مبتنی بر ولایت فقیه به شکل مستقیم در کشوری مانند عراق قابل تطبیق نیست و شرایط مناسبی برای اقامه چنین حکومتی در عراق وجود ندارد، در نظریه خود بازنگری کرد.
بازخوانی نظریه ولایت فقیه در شرایط عراق
فراتی با اشاره به شرایط اجتماعی عراق اظهار داشت: با توجه به ترکیب جمعیتی عراق و حضور جمعیت قابل توجه اهل سنت، امکان پذیرش یک الگوی حکومت شیعی مبتنی بر ولایت فقیه به شکل مستقیم با چالش‌هایی مواجه بود.
وی افزود: با وجود این، آیت‌الله مدرسی از نظریه ولایت فقیه دست نکشید؛ بلکه جایگاه فقیه را از محوریت مستقیم در حکومت، به جایگاه ناظر بر نظام اجتماعی منتقل کرد و معتقد بود نمی‌توان در هیچ شرایطی نقش نظارتی فقیه را در کلیت جامعه اسلامی نادیده گرفت.
این پژوهشگر حوزه اندیشه سیاسی شیعه خاطرنشان کرد: از این منظر، می‌توان گفت نظریه ولایت در اندیشه آیت‌الله مدرسی با یک صورت تعدیل‌شده‌تر ادامه پیدا کرد و به نوعی به تفکری نزدیک شد که در دوره بازگشت آیت‌الله سیستانی به عراق نیز درباره نقش مرجعیت در جامعه عراق مطرح شد.
«فقیهی از کربلا»؛ بررسی سه دوره زندگی سیاسی آیت‌الله مدرسی
فراتی درباره محتوای کتاب «فقیهی از کربلا» گفت: در این کتاب تلاش کرده‌ایم ادوار مختلف زندگی سیاسی آیت‌الله سیدمحمدتقی مدرسی را بررسی کنیم؛ از دوره حضور ایشان در کربلا تا دوره‌ای که همراه با سیدمحمد شیرازی به کویت رفتند.
وی ادامه داد: دوره پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و حضور ایشان در تهران نیز از دیگر مقاطع مهم مورد بررسی در این کتاب است. آیت‌الله مدرسی در این دوره تا سال ۲۰۰۳ در تهران حضور داشت و معتقد بود تقویت ولی‌فقیه در تهران، از وظایف و ضرورت‌های زندگی ایشان است.
فراتی افزود: پس از سقوط رژیم بعث و بازگشت آیت‌الله مدرسی به عراق، مرحله جدیدی از فعالیت‌های سیاسی و فکری ایشان آغاز شد و کتاب تلاش دارد تحولات فکری و سیاسی این سه دوره را به صورت منسجم بررسی و تحلیل کند.
وی در پایان گفت: در مجموع، «فقیهی از کربلا» تلاشی برای بازخوانی اندیشه سیاسی و مبارزاتی آیت‌الله سیدمحمدتقی مدرسی و بررسی تحول دیدگاه‌های ایشان درباره حکومت اسلامی، ولایت فقیه و نقش فقیه در نظام اجتماعی عراق است.
شایان ذکر است که آیین رونمایی از کتاب «فقیهی از کربلا» با محوریت تبیین و واکاوی اندیشه سیاسی آیت‌الله العظمی سید محمدتقی مدرسی، مرجع عالی‌قدر شیعه، پنج‌شنبه ۹ مهرماه ساعت ۱۰ صبح در سالن همایش‌های پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی شهر قم برگزار می‌شود. این اثر که به قلم دکتر عبدالوهّاب فراتی نگاشته شده، تلاشی پژوهشی برای تبیین سیر تحول فکری و سیاسی این مرجع برجسته شیعه است و می‌کوشد نسبت میان نظریه ولایت فقیه، مرجعیت دینی، اصلاح اجتماعی و کنش سیاسی را در منظومه فکری ایشان مورد بررسی قرار دهد.