در راستای روایت کلان «#بعثت_امت» و بازخوانی ابعاد مختلف بیداری و مقاومت امت اسلامی، سلسله‌نشست‌های «چهارشنبه‌های بیداری» به همت موسسه گفتگوی دینی وحدت و با همکاری قرارگاه جهادی مهر رضوی در میدان مفید قم برگزار می‌شود. اولین نشست نیز که با حضور علمای جهان اسلام از جمله شیخ بلال الحسنی العبدلی از عراق همراه شد، میزبان سخنرانی ویژه شیخ رامز ساری‌اف، اندیشمند و فعال برجسته جمهوری آذربایجان بود. وی در این برنامه با ارائه مبحثی تحلیلی تحت عنوان «انقلاب حجاب: خوانشی تحلیلی از مبارزه هویت در آذربایجان»، به تبیین ریشه‌های تاریخی، تقابل‌های هویتی و ایستادگی مؤمنانه مردم مسلمان آذربایجان در صیانت از نمادهای اصیل اسلامی و مقاومت فرهنگی در برابر دین‌زدایی پرداخت:
1.مقدمه، هویت سخنران و وضعیت دینی مردم آذربایجان
الف) هویت و پیشینه تبلیغی سخنران:بنده از کشور آذربایجان هستم؛ نامم رامیز و نام خانوادگی‌ام ساریوف است و نزدیک به ۳۰ سال است که در آذربایجان مشغول تبلیغ دین اسلام و مذهب شیعه هستم.
ب) بافت جمعیتی و تقید مذهبی عموم:کشور آذربایجان بیش از ۹۰ درصد مسلمان و بیش از ۸۵ درصد شیعه اثناعشری دارد؛ اما میزان پایبندی عملی به دین و مذهب در میان عموم مردم نسبتاً کم است و حدود ۱۰ درصد مردم را افراد مذهبی تشکیل می‌دهند. با این وجود، با فرا رسیدن ماه محرم و ماه مبارک رمضان، مردم به روزه‌داری و عزاداری روی می‌آورند.
۲. دوران حاکمیت ۷۰ ساله شوروی و فشارهای ضد دینی
الف) تلاش برای ریشه‌کنی دین و شهادت علما:کشور آذربایجان ۷۰ سال در ترکیب شوروی سابق قرار داشت (البته مردم پیش از آن نیز مسلمان، مذهبی و وابسته به مرجعیت تشیع، به‌ویژه در عراق و نجف بودند). حکومت شوروی پس از اشغال آذربایجان، به شدت تلاش کرد تا دین را از مردم بگیرد؛ خون‌های زیادی ریخته شد و علما به شهادت رسیدند. بزرگ‌ترها و سالمندان نقل می‌کردند که در آن زمان، گاهی مردم در کنار دریای خزر می‌دیدند که عمامه علما روی آب شناور است؛ شب‌هنگام علمای به شهادت‌رسیده را با بستن سنگ یا آهن به دریا می‌انداختند!
ب) پایداری پنهانی مردم در برابر ممنوعیت‌ها:با این حال، شوروی نتوانست دین را ریشه‌کن کند و مردم دین‌داری را در خانه‌ها و زیرزمین‌های خود زنده نگه داشتند؛ به‌ویژه در حالی که مراسم عزاداری ماه محرم به‌کل ممنوع بود.
۳. وضعیت مساجد و شهر گنجه در دوران اختناق
الف) تعطیلی و تغییر کاربری مساجد تاریخی:شهر گنجه (دومین شهر بزرگ آذربایجان و زادگاه نظامی گنجوی) از گذشته تاکنون به «شهر امام حسینی» معروف است. در این شهر ۱۷ مسجد با قدمت‌های ۱۰۰، ۲۰۰ و ۳۰۰ ساله وجود داشت که همگی بسته شده بودند:
برخی مساجد به انبار تبدیل شده بودند؛
برخی دیگر به عنوان درمانگاه دندان‌پزشکی استفاده می‌شدند؛
درِ بسیاری از مساجد کلاً قفل و غیرقابل استفاده بود.
تنها یک مسجد باز گذاشته شده بود که آن‌هم صرفاً برای غسل و تدفین اموات استفاده می‌شد و نه برای عبادت.
ب) وضعیت امامزاده شاهزاده ابراهیم و سرکوب عزاداری:امامزاده «شاهزاده ابراهیم» (از فرزندان امام باقر علیه‌السلام) در گنجه به‌طور کامل بسته بود و هیچ‌كس اجازه ورود نداشت. در روزهای تاسوعا و عاشورا نیز کودکان و جوانان به‌هیچ‌وجه حق حضور نداشتند و تنها برخی افراد مسن با پذیرش خطر دستگیری و شکنجه، مخفیانه عزاداری می‌کردند.
۴. فروپاشی شوروی، بحران‌های اقتصادی و نقش حمایتی ایران
الف) امدادرسانی مردمی و مرزی جمهوری اسلامی ایران:پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و استقلال آذربایجان، هم‌زمان با مناقشه قره‌باغ و بحران اقتصادی ناشی از فروپاشی نظام اقتصادی مشترک، جمهوری اسلامی ایران و مردم مناطق مرزی (مانند آستارا و بیله‌سوار) به کمک مردم آذربایجان شتافتند.
ب) احیای هویت دینی و بازگشایی مساجد:در شهر گنجه، مسجدی تاریخی موسوم به «مسجد شاه‌عباس» که به انبار تبدیل شده بود، توسط اساتید و مبلغان ایرانی بازگشایی شد و اقلام حمایتی ایران (مانند آرد، سیب‌زمینی، پیاز و ماکارونی) میان مردم توزیع گشت. مبلغان و علمای ایرانی (مانند حاج‌آقا غیبی، حاج‌آقا مدبری و دیگر بزرگان) در مساجد اقامت گزیدند و به تبلیغ دین و احیای مساجد پرداختند و مردم به تدریج به هویت دینی خود بازگشتند.
۵. دگرگونی سیاسی، نفوذ بیگانگان و بسترسازی با پروژه ایران‌ستیزی
الف) نفوذ قدرت‌های بیگانه و چرخش حکومت علی‌اف:متأسفانه قدرت‌های استکباری مانند آمریکا، رژیم صهیونیستی و انگلیس به تدریج در آذربایجان نفوذ کردند. در دوران حکومت حیدر علی‌اف (رئیس‌جمهور سابق)، ایران کمک‌های فراوانی به او کرد، اما او در نهایت راه خیانت را در پیش گرفت. پس از او، پسرش قدرت را به دست گرفت و نزدیک به ۲۳ سال است که ریاست‌جمهوری را در دست دارد. از نخستین اقدامات او، محدود کردن و ممنوعیت تدریجی شعائر محرمی بود.
ب) پروژه ایران‌ستیزی به عنوان پوشش دین‌زدایی:حکومت آذربایجان پیش از آغاز ممنوعیت‌های دینی و محرمی، پروژه ایران‌ستیزی را کلید زد. آن‌ها با این بهانه که «ایران به دلیل کمک به ارمنستان در جنگ با آذربایجان، دشمن شماست»، تلاش کردند ابتدا ایران را در نگاه مردم منفور جلوه دهند؛ این در حالی است که جمهوری اسلامی ایران همواره در کنار مردم آذربایجان بوده (از جمله تأمین برق، گاز، نفت و بنزین نخجوان طی ۳۵ تا ۳۷ سال گذشته). حکومت با این فضاسازی‌ها به دنبال دین‌ستیزی رفت و امروز نیز به مردم القا می‌کند که حجاب متعلق به ایران است و باید ریشه‌کن شود.
۶. ریشه‌ها و ابعاد محدودیت‌های مذهبی و امنیتی در دو دهه گذشته
الف) ممنوعیت طولانی‌مدت شعائر محرمی و حضور جوانان در مساجد:از حدود ۱۸ سال پیش تاکنون، برگزاری مراسم محرم و عاشورا ممنوع بوده است؛ به‌گونه‌ای که دانش‌آموزان حق استفاده از این مراسم را ندارند، نمی‌توانند به مساجد بروند و در آن‌ها نماز بخوانند و این امور کلاً ممنوع اعلام شده است. امروزه برگزاری عزاداری در خیابان‌ها و حتی در امامزاده‌ها ممنوع است. مردم تنها مجازند در داخل مساجد عزاداری کنند؛ آن‌هم در شرایطی که اگر ۱۰۰ نفر دین‌دار داخل مسجد مشغول عزاداری باشند، ۲۰۰ پلیس بیرون از مسجد آن را محاصره می‌کنند. همچنین حضور کودکان، نوجوانان و جوانان در مساجد و مراسم مذهبی به‌کل ممنوع است.
ب) پیشینه ممنوعیت حجاب مدارس و سرکوب معترضان:نزدیک به ۱۸ سال پیش نیز مسئله ممنوعیت حجاب در مدارس و برای دختربچه‌ها مطرح شد. در همان زمان، مردم و فعالان مذهبی دست به اعتراض و تظاهرات علیه دولت زدند که با دستگیری، شهادت و تبعید بسیاری از آن‌ها مواجه شد؛ از جمله خودِ سخنران (شیخ رامز) که نزدیک به ۱۱ سال است ممنوع‌الورود به کشور آذربایجان بوده و از دیدار با برادر و خواهر و زیارت مزار پدر و مادر خود محروم است.
ج) پرونده‌سازی‌های امنیتی و حبس هزاران فعال دینی:روحانیون و فعالان مذهبی معترض در آن دوران بازداشت و زندانی شدند. در حال حاضر نیز حدود ۷ تا ۸ هزار نفر روحانی و فعال دینی (چه افراد مذهبی عادی و چه فعالان شاخص) در زندان به سر می‌برند. حکومت برای این افراد پرونده‌سازی‌های ساختگی می‌کند و به جای محاکمه بر سر مسائل دینی یا حجاب، با جاسازی مواد مخدر و اسلحه در منازل، اتهاماتی نظیر اقدام علیه امنیت، قاچاق مواد مخدر یا فروش سلاح به آن‌ها نسبت می‌دهد.
۷. مصوبه جدید ضدحجاب، موج تازه سرکوب‌ها و واکنش‌های سیاسی
الف) تصویب قانون جدید ممنوعیت مطلق حجاب در مدارس:دولت آذربایجان دقیقاً دو روز پیش از این نشست، قانون جدیدی به تصویب رساند که بر اساس آن هیچ دانش‌آموزی حق ندارد با حجاب به مدرسه برود. از همان زمان دستگیری‌ها آغاز شده و در جریان این سخنرانی نیز هر ۱۰ الی ۱۵ دقیقه خبر بازداشت جدیدی به دست می‌رسد.
ب) ابعاد و اهداف سرکوب‌ها:این اقدامات دامنه‌دار شامل موارد زیر است:۱. برخورد با زنانی که چه خود محجبه باشند و چه نباشند، از حجاب دخترانشان دفاع کرده و مانع از رفتن آن‌ها به مدرسه بدون حجاب شده‌اند (دستگیری‌های شبانه).۲. بازداشت همسران شهدا؛ بانوانی که همسرانشان ۵ سال پیش در جنگ قره‌باغ برای پس‌گیری ۲۰ درصد از خاک آذربایجان از ارمنستان به شهادت رسیده‌اند (کشور در آن جنگ حدود ۵ هزار شهید تقدیم کرده بود).۳. اعمال جریمه‌های سنگین مالی؛ والدینی که اجازه ندهند فرزندشان با قوانین جدید به مدرسه برود، باید روزانه بین ۱۰ تا ۱۵ میلیون تومان (به پول ایران) جریمه پرداخت کنند.۴. اخراج گسترده کارمندان، معلمان و اساتید محجبه؛ دانشگاه‌ها و مدارس در حال لیست‌نویسی هستند؛ معلمان و کارمندانی که حجاب را رعایت می‌کنند طی این دو روز اخراج شده و به آن‌ها اعلام شده یا باید بدون حجاب حاضر شوند یا از کار اخراج و از کشور رانده خواهند شد.
ج) تجمعات اعتراضی و هم‌زمانی‌های مشکوک دیپلماتیک:مردم معترض در این دو روز در برابر مدارس، وزارتخانه‌ها و اماکن دیگر دست به تجمع و اعتراض زده‌اند. این قانون جدید هم‌زمان با سفر رئیس‌جمهور رژیم صهیونیستی به آذربایجان تصویب شده و گویی هدیه‌ای به او بوده است. حتی کشور ترکیه نیز طی این دو روز به این ممنوعیت حجاب اعتراض کرده، اما حکومت آذربایجان پاسخ داده که ترکیه حق دخالت در امور داخلی آن‌ها را ندارد.
۸. تحلیل جایگاه راهبردی حضور مردم در صحنه و شکست طرح‌های غرب
الف) نقش بی‌بدیل حضور میدانی مردم در موازنه قدرت:ابرقدرت‌ها تا به امروز نتوانسته‌اند حریف جمهوری اسلامی ایران شوند و دلیل اصلی آن، همین تجمعات و حضور مردمی در میدان است. قدرت اصلی هر کشور مردم آن هستند؛ اگر ملت پای کار باشند، سلاح و سرباز به تنهایی کارایی نخواهند داشت.
ب) ناکامی طرح‌های ۵۰ ساله غرب و صهیونیسم:آمریکا، رژیم صهیونیستی، انگلیس و غرب حدود ۵۰ سال است که تلاش می‌کنند مردم را از خط ولایت و میدان مبارزه دور کنند، اما به اعتراف خودشان در این کار ناکام مانده‌اند؛ زیرا تا زمانی که ملت در صحنه حضور دارند، دشمنان نمی‌توانند اهداف شوم خود را عملی سازند.
