سید صافی در دومین همایش هزاره حوزه علمیه که از سوی آستان مقدس عباسی در نجف اشرف در حال برگزاری است، اظهار داشت: «هزار سال فعالیت و دستاورد در حوزه علمیه، امر ساده‌ای نیست؛ زیرا در تاریخ خوانده‌ایم که تمدن‌های بسیاری شکل گرفتند و سپس به دلایل مختلف فروپاشیدند.»
وی افزود: از جمله عوامل نابودی تمدن‌ها می‌توان به درگیری‌های فراوان، به‌ویژه در سال‌ها، دهه‌ها و قرن‌های گذشته، اشاره کرد؛ درگیری‌هایی که با هدف از بین بردن هویت یا گسترش هرچه بیشتر قلمروهای جغرافیایی صورت می‌گرفتند.
او ادامه داد: «عراق نیز از این وضعیت دور نمانده است، بلکه همواره محل منازعات فراوان میان دولت‌های پی‌درپی بوده و بدون شک، این مسئله به‌نوعی بر آن تأثیر گذاشته است.»
صافی خاطرنشان کرد: «آنچه توجه انسان را جلب می‌کند، این است که جنبه فکری و اجتهادی و توانایی نجات‌بخشی همچنان پابرجا مانده است؛ بلکه این ظرفیت در بسیاری از مواقع به جلوگیری از فتنه‌ها کمک کرده، در میان قدرت‌های بزرگ آن دوران میانجیگری کرده و برای اصلاح اوضاع کوشیده است.»
وی ادامه داد: «وجود بارگاه‌های مقدس در عراق، نقش اساسی در جذب شمار زیادی از دانشجویان علوم دینی به این کشور داشته است. نمی‌دانم شیخ طوسی (قدس سره شریف) پس از آنکه ناچار شد بغداد را ترک کند، از روی اجبار به نجف اشرف پناه آورد یا با انتخاب خود این شهر را برگزید.»
او افزود: «شیخ طوسی می‌توانست به شهری غیر از نجف اشرف برود، اما به نظر می‌رسد رأی مبارک او هنگامی که در نجف مستقر شد و این شهر را در نزدیکی امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام) برای اقامت انتخاب کرد، رأیی درست و موفق بود.»
صافی تأکید کرد: «هزار سال تلاش، اندیشه و پویایی مستمر در نجف، ایجاب می‌کند که درنگی کنیم و به این پیشینه بیندیشیم.»
خاکی بودن و تنوع علمی؛ دو ویژگی برجسته نجف اشرف
نماینده مرجعیت دینی تصریح کرد که دو ویژگی مهم در نجف اشرف وجود دارد که توجه هر ناظری را به خود جلب می‌کند.
وی در توضیح ویژگی نخست گفت: «ویژگی اول، خاکی‌بودن و فروتنی نجف است؛ ویژگی‌ای که با شخصیت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) ارتباط دارد. امیرالمؤمنین شخصیتی است که درک کامل او یا پرداختن به ابعاد وجودی‌اش دشوار است. یکی از صفات آشکار ایشان این بود که دنیا را سه طلاقه کرد و از آن دل برید. این روحیه خاکساری را هر کسی که وارد حرم مطهر می‌شود، احساس می‌کند.»
او افزود: «ویژگی همیشگی نجف، همین صفت خاکساری و فروتنی است.»
صافی در تشریح ویژگی دوم گفت: «ویژگی دوم، تنوع معرفتی است. این تنوع در عمل، نجف اشرف را به باغی سرسبز و سرشار از طراوت تبدیل کرده که انواع دانش‌ها را در خود جای داده است. در این شهر، شعر، ادبیات، منظومه‌های علمی در حوزه اصول فقه و فقه و همچنین علوم دیگر را می‌توان یافت.»
وی تأکید کرد که در میان این علوم، فقه و اصول فقه همواره از اولویت ویژه‌ای در برنامه مطالعاتی طلاب حوزه علمیه برخوردار بوده‌اند و همچنان نیز چنین جایگاهی دارند.
او خاطرنشان کرد که علم اصول فقه نیز در طول زمان مسائل و موضوعات فراوان دیگری را در خود جای داده است.
ضرورت احیای میراث علمی نجف
سید احمد صافی همچنین به ایجاد مراکزی برای بررسی و استخراج دانش نهفته در میراث نجف اشاره کرد و گفت این میراث مجموعه گسترده‌ای از علوم را در بر می‌گیرد.
وی تشریح کرد: نجف در طول تاریخ دوره‌های گوناگونی را پشت سر گذاشته است و بسیاری از نویسندگان، به دلیل شرایط دشوار، از جمله فقر، نتوانستند آثار خود را به چاپ برسانند.
او افزود که برخی از این کتاب‌ها حفظ شده‌اند، اما آثار دیگری قربانی ستم و سرکوب شده‌اند. به گفته وی، یکی از آخرین نمونه‌های این اتفاق در سال ۱۹۹۱ رخ داد؛ زمانی که کتابخانه عمومی حکیم غارت شد.
صافی در پایان با اشاره به سرنوشت کتاب‌های این کتابخانه گفت که برخی از سربازان رژیم وقت، کتاب‌ها را به‌عنوان هیزم برای آماده کردن چای و غذا می‌سوزاندند.