مسلمانان سوئیس طی چند دهه گذشته از یک جامعه عمدتاً مهاجر به بخشی پایدار از ساختار اجتماعی این کشور تبدیل شده‌اند. آمار رسمی، تاریخ‌نگاری دانشگاهی و پژوهش‌های مراکز علمی سوئیس نشان می‌دهد که شناخت وضعیت این جامعه، تنها با بررسی جمعیت آن امکان‌پذیر نیست؛ بلکه باید تاریخ مهاجرت، تنوع قومی و مذهبی، فعالیت مساجد و انجمن‌های اسلامی، جایگاه حقوقی اسلام و چالش‌های تبعیض دینی را نیز در نظر گرفت.
بر اساس داده‌های اداره فدرال آمار سوئیس، در سال ۲۰۲۴، حدود ۶ درصد از جمعیت مورد بررسی در این کشور به جوامع مسلمان وابستگی دینی داشته‌اند. این رقم در مجموعه آماری «دین» این اداره ثبت شده است.
همچنین بخوانید: مسلمانان اروپا؛ قسمت دهم (اسلوونی)
در کنار این جایگاه جمعیتی، سوئیس تجربه‌ای ویژه در رابطه میان اسلام و ساختار سیاسی خود دارد: از یک سو، قانون اساسی آزادی دین را تضمین می‌کند؛ از سوی دیگر، همه‌پرسی سال ۲۰۰۹ درباره ممنوعیت ساخت مناره‌ها و پژوهش‌های جدید درباره نژادپرستی ضد مسلمانان نشان می‌دهند که حضور اسلام در فضای عمومی همچنان موضوع مناقشه و بررسی است.
از ۱۶ هزار نفر تا جامعه‌ای با سهم ۶ درصدی از جمعیت
بر اساس مدخل «اسلام» در دانشنامه تاریخی سوئیس، نوشته ساموئل م. بهلول، جمعیت مسلمانان این کشور در نیمه دوم قرن بیستم افزایش قابل‌توجهی یافت. شمار مسلمانان در سال ۱۹۷۰، ۱۶ هزار و ۳۵۳ نفر بود؛ این رقم در سال ۱۹۸۰ به ۵۶ هزار و ۶۲۵ نفر و در سال ۱۹۹۰ به ۱۵۲ هزار و ۲۱۷ نفر رسید. در سرشماری سال ۲۰۰۰ نیز بیش از ۳۲۰ هزار مسلمان با پیشینه‌هایی از ۱۰۵ کشور در سوئیس ثبت شدند.
این روند عمدتاً با مهاجرت نیروی کار از دهه ۱۹۶۰ و ورود پناه‌جویان و متقاضیان پناهندگی در دهه‌های بعد مرتبط بود. به‌تدریج، خانواده‌های مهاجر در سوئیس مستقر شدند و جامعه مسلمانان از گروهی متشکل از مهاجران شاغل به جامعه‌ای با نسل‌های متولدشده یا پرورش‌یافته در این کشور تبدیل شد.
بر اساس داده‌های تاریخی دانشنامه، در سال ۲۰۰۰، حدود ۵۸ درصد از مسلمانان سوئیس از یوگسلاوی سابق، به‌ویژه مناطق آلبانی‌نشین کوزوو و مقدونیه و نیز جامعه بوسنیایی، و حدود ۲۱ درصد از ترکیه بودند. این آمار همچنین از حضور مسلمانانی با پیشینه‌های دیگر و افرادی که تابعیت سوئیس را کسب کرده بودند، حکایت داشت.
این ترکیب تاریخی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا جامعه مسلمانان سوئیس را نمی‌توان صرفاً جامعه‌ای عرب‌زبان یا ترک‌تبار دانست. پیوندهای زبانی، قومی و فرهنگی متنوع، در شکل‌گیری مساجد، انجمن‌های اسلامی و نهادهای نمایندگی مسلمانان نیز نقش داشته‌اند.
البته آمار سال ۲۰۰۰ بیانگر ترکیب جمعیتی امروز نیست. برای توصیف وضعیت کنونی، باید آن را در کنار آمار جدید اداره فدرال آمار سوئیس قرار داد؛ آماری که در سال ۲۰۲۴ سهم جوامع مسلمان را حدود ۶ درصد گزارش کرده است.
نخستین مساجد و شکل‌گیری نهادهای اسلامی
تاریخ اسلام در سوئیس تنها به موج‌های مهاجرتی دهه‌های اخیر محدود نمی‌شود. دانشنامه تاریخی سوئیس به شواهدی از ارتباط مسلمانان با مناطق امروزی این کشور در قرن دهم میلادی اشاره می‌کند؛ بااین‌حال، این شواهد به معنای شکل‌گیری جامعه مسلمانان در آن دوره نیست.
در دوره معاصر، ایجاد مراکز عبادی و انجمن‌های اسلامی با تثبیت حضور مسلمانان ارتباط داشت. دانشنامه تاریخی سوئیس، مسجد محمود در زوریخ را که در سال ۱۹۶۳ افتتاح شد، از نخستین مساجد شناخته‌شده این کشور معرفی می‌کند. مسجد دیگری نیز در سال ۱۹۷۸ در ژنو افتتاح شد.