نشست کارگروه تعامل با اهل سنت آفریقا با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین حمید شهریاری، دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، حجت‌الاسلام والمسلمین مهدوی‌پور، نماینده ولی‌فقیه در آفریقا و جمعی از مسئولان و کارشناسان دستگاه‌های فعال در این قاره برگزار شد.
در این نشست، حاضران ضمن بررسی ظرفیت‌های تعامل با اهل سنت آفریقا، بر ضرورت هم‌افزایی دستگاه‌های فعال، شناخت محیط فرهنگی و اجتماعی، تربیت نیروهای بومی و شبکه‌سازی برای گسترش همکاری‌های علمی، فرهنگی و دینی تأکید کردند.
وحدت امت اسلامی، نخستین هدف کلان مجمع تقریب
حجت‌الاسلام والمسلمین شهریاری در این نشست با تشریح اهداف کلان هفت‌گانه مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی اظهار کرد: دستیابی به وحدت امت اسلامی و هویت مشترک تمدنی، نخستین هدف کلان این مجمع است.
وی با اشاره به گستره امت اسلامی افزود: امت اسلامی مجموعه‌ای فراگیر از مسلمانان، نخبگان دینی و علمی، نهادها و شبکه‌های اجتماعی و فرهنگی، کشورهای اسلامی و اقلیت‌های مسلمان در جوامع غیر اسلامی است که بر پایه ایمان مشترک، عقلانیت وحیانی، میراث دینی، اخلاق اسلامی و تجربه‌های تاریخی شکل گرفته است.
دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی ادامه داد: این امت با تکیه بر حقوق و تکالیف انسانی، ترویج فضایل اخلاقی و تعهد به زیست مسالمت‌آمیز، زمینه گفت‌وگوی سازنده با جوامع پایبند به ارزش‌های مشترک انسانی را فراهم می‌کند.
وی تصریح کرد: نقش مجمع جهانی تقریب در ارتباط با امت اسلامی، مرجعیت فکری، شبکه‌سازی نخبگانی، تسهیل همکاری‌ها و هدایت گفتمان وحدت و تقریب در سطوح ملی، منطقه‌ای و جهانی است.
توانمندسازی کنشگران تقریب و گسترش شبکه‌های نخبگانی
حجت الاسلام والمسلمین شهریاری، توانمندسازی کنشگران عرصه تقریب را دومین هدف کلان مجمع دانست و گفت: این هدف از طریق حمایت هدفمند از هسته‌ها، شبکه‌های مردمی و گروه‌های اجتماعی، به‌ویژه جوانان، زنان، دانشجویان و دانش‌آموزان دنبال می‌شود.
وی افزود: آموزش، شبکه‌سازی فعالیت‌ها، بهره‌گیری از پیشرفت‌های فناورانه و استفاده از ظرفیت‌های تحول‌آفرین اجتماعی، فرهنگی و محلی از جمله راهکارهای تحقق این هدف است.
دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، گسترش شبکه‌های نخبگانی و تولید مشترک دانش و فرهنگ را از دیگر اهداف این مجموعه برشمرد و خاطرنشان کرد: این هدف از طریق توسعه همکاری‌های پایدار میان علما، اندیشمندان، دانشگاه‌ها، حوزه‌های علمیه و مراکز علمی و دینی دنبال می‌شود.
وی با اشاره به اهمیت تولید و تبادل آثار علمی و فرهنگی مشترک اظهار کرد: گسترش همکاری‌های پژوهشی و آموزشی در حوزه علوم اسلامی و انسانی، به‌ویژه علوم قرآنی، فقهی، کلامی، فلسفی و حدیثی، می‌تواند به تعمیق گفتمان تقریب و تقویت مبانی معرفتی وحدت اسلامی کمک کند.
حجت الاسلام والمسلمین شهریاری همچنین ارتقای مرجعیت علمی، تقویت گفت‌وگو و هم‌اندیشی امت‌محور را از دیگر اهداف مجمع دانست و بر برگزاری نشست‌ها و مجامع علمی با تأکید بر عقلانیت، اعتدال، اخلاق اختلاف و گفت‌وگوی سازنده تأکید کرد.
کاهش اختلافات و مقابله با جریان‌های تکفیری
وی با اشاره به ضرورت کاهش اختلافات مذهبی و فکری گفت: شناسایی و تبیین جریان‌ها و شبکه‌های معاند، اختلاف‌افکن و تکفیری و ارائه راهکارهای مؤثر برای مقابله با آثار مخرب آن‌ها، از دیگر اهداف کلان مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی است.
دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی افزود: ترویج اخلاق اختلاف، احترام متقابل، پذیرش اجتهاد در فروع دینی و تلاش برای کاهش اختلافات مذهبی و فکری، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به تحکیم انسجام فرهنگی در جهان اسلام کمک کند.
توسعه بهره‌گیری از رسانه، هنر و فناوری‌های نوین
حجت الاسلام والمسلمین شهریاری، توسعه بهره‌مندی از رسانه، هنر و فناوری‌های نوین را از دیگر اهداف کلان مجمع برشمرد و اظهار کرد: تولید، شناسایی، توزیع و حمایت از محصولات مؤثر رسانه‌ای و هنری با استفاده از فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی، در راستای گسترش گفتمان تقریب دنبال می‌شود.
وی ادامه داد: تقویت هویت مشترک امت اسلامی، افزایش اثرگذاری فرهنگی در سطح منطقه‌ای و جهانی و تکریم و احیای اعیاد و مناسبت‌های دینی مشترک مذاهب اسلامی، از محورهای تحقق این هدف است.
دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی در تشریح آخرین هدف کلان این مجموعه نیز گفت: تقویت همگرایی نهادی، منطقه‌ای و تمدنی از طریق تأسیس، فعال‌سازی و حمایت از اتحادیه‌ها، مجامع و سازمان‌های مردم‌نهاد امت‌گرا و توسعه همکاری‌های دانشگاهی، مدیریتی و سازمانی دنبال می‌شود.
وی افزود: گسترش همکاری‌های علمی و فناورانه و حمایت از طراحی و راه‌اندازی سامانه‌ها و سکوهای جامع اطلاع‌رسانی و تعاملی نیز با هدف تقویت همگرایی منطقه‌ای و زمینه‌سازی برای بازآفرینی تمدن نوین اسلامی صورت می‌گیرد.
آفریقا؛ قاره‌ای با ظرفیت‌های گسترده و چالش‌های متعدد
قربانعلی پورمرجان، معاون ارتباطات بین‌الملل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، با اشاره به محور نشست و ضرورت تعامل با اهل سنت آفریقا اظهار کرد: این قاره حدود یک‌ونیم میلیارد نفر جمعیت دارد و بیش از ۶۰۰ میلیون مسلمان در ۵۴ کشور آن زندگی می‌کنند. همچنین رشد اسلام در آفریقا از ظرفیت‌های قابل توجه این قاره به شمار می‌رود.
وی با اشاره به ظرفیت‌های اقتصادی، فرهنگی و انسانی آفریقا افزود: این قاره با وجود برخورداری از منابع و ثروت‌های فراوان، با چالش‌های گسترده‌ای در زمینه فقر و ناامنی مواجه است و فعالیت در آن نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و شناخت شرایط محیطی است.
معاون ارتباطات بین‌الملل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی با اشاره به تجربه فعالیت‌های گذشته ایران در آفریقا گفت: در دوره‌های مختلف، طرح‌های متعددی در حوزه‌های اقتصادی، فرهنگی و دینی برای حضور در این قاره ارائه شده، اما در بسیاری از موارد، استمرار و انسجام لازم برای تحقق اهداف فراهم نشده است.
پورمرجان با اشاره به انتصاب حجت‌الاسلام والمسلمین مهدوی‌پور به‌عنوان نماینده ولی‌فقیه در آفریقا اظهار کرد: پس از این انتصاب، تحرک بیشتری برای هماهنگی میان دستگاه‌های فعال در آفریقا شکل گرفت و مجموعه‌هایی از جمله حوزه‌های علمیه، وزارت امور خارجه، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، هلال‌احمر و برخی دانشگاه‌ها برای تقویت هم‌افزایی و انسجام فعالیت‌ها وارد عمل شدند.
وی افزود: در همین راستا، کمیته‌هایی با همکاری نمایندگی ولی‌فقیه در آفریقا تشکیل شده که کمیته تعامل با اهل سنت در مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی یکی از آن‌هاست.
تعامل با اهل سنت آفریقا نیازمند برنامه‌ریزی مستمر است
حجت‌الاسلام والمسلمین مهدوی‌پور، نماینده ولی‌فقیه در آفریقا، نیز در این نشست با قدردانی از برگزاری نخستین جلسه کمیته تعامل با اهل سنت آفریقا اظهار امیدواری کرد که این نشست به تدوین راهبردها، سیاست‌ها و برنامه‌های مشخص در این زمینه منجر شود.
وی همچنین با اشاره به حضور مهمانانی از کشورهای آفریقایی در کنفرانس وحدت اسلامی گفت: مهمانان آفریقایی با حضور در برنامه‌های این کنفرانس، برداشت‌های مثبتی از فضای ایران داشتند و از مشارکت در این برنامه‌ها ابراز خرسندی کردند.
نماینده ولی‌فقیه در آفریقا با اشاره به تحولات اخیر منطقه و بازتاب آن در کشورهای آفریقایی اظهار کرد: شرایط کنونی فرصت‌های تازه‌ای برای گسترش ارتباطات فرهنگی با این قاره فراهم کرده است و بسیاری از علمای اهل سنت نیز از تحولات اخیر تأثیر پذیرفته‌اند.
وی افزود: تقابل جمهوری اسلامی ایران با رژیم صهیونیستی و دفاع از ملت فلسطین، بر جایگاه و اقتدار ایران تأثیر گذاشته است؛ ازاین‌رو باید از فرصت موجود برای توسعه ارتباطات فرهنگی، به‌ویژه با اهل سنت که بخش بزرگی از جمعیت مسلمان آفریقا را تشکیل می‌دهند، استفاده کرد.
حجت الاسلام والمسلمین مهدوی‌پور با تأکید بر ضرورت استمرار ارتباطات گفت: تعامل با اهل سنت نباید به سفرهای مقطعی و دیدارهای محدود با علما خلاصه شود، بلکه باید بر اساس نظامی پایدار شکل بگیرد و ارتباط مستمر با مجامع علمی، مدارس، دانشگاه‌ها، نخبگان و علمای اهل سنت در دستور کار قرار گیرد.
شناخت محیط، تربیت نیرو و شبکه‌سازی؛ سه ضرورت تعامل با اهل سنت
نماینده ولی‌فقیه در آفریقا، شناخت محیط، تربیت نیروهای بومی و شبکه‌سازی را از الزامات اصلی تعامل مؤثر با اهل سنت این قاره دانست و اظهار کرد: برای برنامه‌ریزی دقیق، باید جریان‌های فکری و تحولات اجتماعی آفریقا را به‌خوبی شناخت؛ چراکه جریان‌هایی مانند اخوان و تصوف در طول زمان دچار تغییر و تحول شده‌اند.
وی با تأکید بر ضرورت تربیت نیروهای تقریبی افزود: هدف نباید صرفاً برگزاری نشست‌ها و دیدارها باشد، بلکه باید نیروهای بومی تربیت شوند تا بتوانند در کشورهای خود نقش مؤثری در گسترش گفتمان تقریب ایفا کنند.
حجت الاسلام والمسلمین مهدوی‌پور با اشاره به برگزاری نخستین دوره تربیت نیروهای تقریب در قم گفت: در این دوره، ۲۶ نفر از طلاب آفریقایی در سطح دکتری به مدت دو ماه آموزش دیدند و استادان برجسته، از جمله حجت‌الاسلام والمسلمین شهریاری، در تدریس مباحث آن مشارکت داشتند.
وی همچنین بر ضرورت ایجاد شبکه‌های ارتباطی میان زنان فعال اهل سنت، رسانه‌ها و دانشگاه‌های اسلامی تأکید کرد و گفت: حدود ۷۰ دانشگاه مهم اسلامی در قاره آفریقا وجود دارد که باید زمینه تعامل و همکاری مستمر با آن‌ها فراهم شود.
برگزاری نشست‌های تخصصی و تأسیس مؤسسه مطالعاتی در دارالسلام
نماینده ولی‌فقیه در آفریقا با تأکید بر لزوم تبدیل راهبردهای کلان به برنامه‌های اجرایی اظهار کرد: پس از تعیین سیاست‌های کلی، باید نشست‌های تخصصی در سطح کشورها و مناطق مختلف، از جمله سنگال، آفریقای جنوبی، مصر، تونس و مراکش، با تمرکز بر ظرفیت‌های تقریب و تعامل با اهل سنت برگزار شود.
وی از پایه‌ریزی تأسیس مؤسسه مطالعاتی در دارالسلام خبر داد و گفت: بر اساس مصوبه دفتر مقام معظم رهبری، تأسیس این مؤسسه با محوریت تقریب مذاهب اسلامی در دستور کار قرار گرفته است.
مهدوی‌پور افزود: این مؤسسه می‌تواند با برگزاری نشست‌های علمی با علمای اهل سنت، انتشار کتاب‌های تقریبی به زبان‌های مختلف، برگزاری اجلاس‌های سالانه و اجرای دوره‌های کوتاه‌مدت آموزشی، نقش مؤثری در توسعه همکاری‌های علمی و فرهنگی ایفا کند.
تدوین اطلس رسانه‌ای آفریقا و بهره‌گیری از ظرفیت دانشگاه مذاهب اسلامی
وی با اشاره به نقش رسانه‌ها در گسترش ارتباطات فرهنگی گفت: لازم است موضوع رسانه به‌صورت تخصصی در کمیته رسانه بررسی و اطلس رسانه‌ای آفریقا تدوین شود.
نماینده ولی‌فقیه در آفریقا افزود: در این اطلس باید وضعیت رسانه‌ای کشورهای محوری، دست‌کم ۲۰ کشور، رسانه‌های همسو و معاند و شیوه‌های تعامل و همکاری با آن‌ها مشخص شود تا برنامه‌ریزی رسانه‌ای بر پایه شناخت دقیق محیط صورت گیرد.
حجت الاسلام والمسلمین مهدوی‌پور همچنین بر ضرورت استفاده از ظرفیت دانشگاه مذاهب اسلامی تأکید کرد و گفت: این دانشگاه باید زمینه پذیرش دانشجویان آفریقایی را فراهم کند و با برگزاری نشست‌های تخصصی در زمینه آفریقاشناسی و جریان‌شناسی، نقش فعال‌تری در شناخت ظرفیت‌های این قاره داشته باشد.
تصوف و ظرفیت سادات اهل سنت؛ دو محور مهم در تعامل با آفریقا
نماینده ولی‌فقیه در آفریقا با اشاره به جایگاه تصوف در این قاره اظهار کرد: تصوف یکی از جریان‌های مهم و محوری در آفریقاست و باید در برنامه‌ریزی‌های فرهنگی و تقریبی مورد توجه ویژه قرار گیرد.
وی با اشاره به تجربه برگزاری دوره‌های اهل‌بیت‌شناسی برای طلاب اهل سنت در هند افزود: این دوره‌ها با استقبال قابل توجهی مواجه شد؛ چراکه برخی از شرکت‌کنندگان با وجود محبت به اهل‌بیت(ع)، آشنایی کافی با سیره و معارف آنان نداشتند.
حجت الاسلام والمسلمین مهدوی‌پور در پایان، ظرفیت سادات اهل سنت را نیز مهم ارزیابی کرد و ابراز امیدواری کرد که با توجه به فرصت‌های موجود و افزایش توجه به ایران در آفریقا، زمینه اجرای برنامه‌های جدی‌تر و مستمر برای گسترش تعاملات فرهنگی و تقویت وحدت امت اسلامی فراهم شود