یک سال از صدور پیام تاریخی و راهبردی حوزه پیشرو و سرآمد به مناسبت صدمین سالگرد بازتأسیس حوزه علمیه قم میگذرد؛ پیامی که اکنون به عنوان میراثی ماندگار از رهبر شهید انقلاب (رضواناللهتعالیعلیه)، فراروی پویندگان دانش و فضیلت قرار دارد. این منشور، چشمانداز حوزهای جهانیاندیش، امتساز و تمدنآفرین را به عنوان یک سند راهبردی ترسیم میکند. اهمیت و عمق این پیام به حدی است که برای تبیین ابعاد آن، کتاب تحلیلی جامعی به دو زبان فارسی و عربی توسط معاونت بینالملل حوزههای علمیه تدوین و منتشر شده است.
این نوشتار در سالگشت آن پیام تمدنی، ضمن واکاوی ابعاد نظری منشور، به بررسی اجمالی مجموعهای از برنامهها و اقدامات تحولی پرداخته است که طی یک سال گذشته، بهویژه در عرصه بینالملل، با الهام از این سند راهبردی طراحی و پیگیری شده است.
مهمترین سرفصلهای این اقدامات تحولی عبارتند از:
۱. گذار به رویکرد راهبردی و تمدنساز
رهبر شهید انقلاب رضواناللهتعالیعلیه در این منشور که قریب به ۲۰۰ کلمه با مضامین جهانی و بینالمللی در آن بهکار رفته، صدمین سالگرد حوزه را نه صرفاً یک ایستگاه تقویمی، بلکه یک بزنگاه تاریخی برای خودارزیابی دانستند. این نگاه، مبتنی بر تحلیل شرایط بینالمللی، بازخوانی تاریخ هزارساله حوزهها و تبیین جایگاه جهانی انقلاب اسلامی است و بر اساس آن، حوزه علمیه از رویکردهای سنتی و حداقلی به سمت پارادایم راهبردی و تمدنساز حرکت کرده است.
این تحول، مستلزم اصلاح ساختارها و تدوین نقشه راهی است که حوزه را از یک نهاد آموزشی به کانون تولید اندیشه ناب، نظریهپردازی و مرجعیت علمی در سطح جهانی بدل کند؛ نهادی که ضمن تعامل سازنده با دانشهای جهانی، به نیازهای پیچیده انسان معاصر پاسخ دهد.
۲. طراحی نظامات تحولی و برنامههای عملیاتی
طی یک سال اخیر، برای تبدیل اصول کلی این منشور به واقعیتهای میدانی، اقدامات گستردهای در معاونت بینالملل حوزههای علمیه صورت گرفته است. این اقدامات که در راستای تحقق الزامات عملیاتی منشور مانند تحول معرفتی، بینالمللیسازی ساختارها و تربیت مجاهدان طراز تمدنی است، بر سه محور اصلی تمرکز دارد:
– برگزاری سلسله جلسات گفتمانی و هماندیشی با نخبگان و فضلای حوزوی برای ایجاد فهم مشترک و عزم جمعی در مسیر تحول.
– طراحی ساختارها و فرآیندهای لازم برای تحقق الگوی حوزه پیشرو و سرآمد و تهیه پیوست بین المللی برای ساختارها و برنامههای حوزه علمیه.
– تمرکز بر تربیت فضلا و پژوهشگران جهاننگر و تدوین طرحهای پژوهشی برای پاسخ به چالشهای فکری، اخلاقی و حقوقی معاصر در سطح جهانی.
۳. کنشگری فعال در عرصه بینالملل و تقابل با نظام سلطه
یکی از درخشانترین ابعاد اجرایی این منشور در یک سال گذشته، توسعه فعالیتهای فرامرزی حوزه بوده است. منشور، حوزه را خط مقدم مقابله با جریانهای استعماری و استکباری و راهبر جریان مقاومت جهانی معرفی میکند. در همین راستا، معاونت بینالملل حوزههای علمیه اقدامات زیر را در اولویت قرار دادهاند:
– دیپلماسی حوزوی و علمایی با علمای اسلامی و ادیانی برای تبیین منطق جمهوری اسلامی ایران در جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان.
– بهرهگیری از ظرفیتهای هوش مصنوعی و رسانههای نوین برای رساندن ندای عقلانیت و معنویت به عمق جوامع بشری و رصد آفات فکری و اخلاقی در جهان و پاسخگویی به شبهات.
– راهبری مقابله با نظام سلطه و رقابتهای تبلیغی دشمنان با فعال سازی شبکه تبلیغ مجازی و تشکلهای بین المللی
۴. رسالت حوزه در افق امت واحده و تمدن نوین اسلامی
منشور حوزه پیشرو و سرآمد، حوزه را نه فقط متعلق به قم یا ایران، بلکه متعلق به کل جهان اسلام و بشریت میداند. برجستهترین انتظار از حوزه، تمدنسازی، ارائه الگوی جایگزین برای حکمرانی و حرکت به سمت امتسازی در سطح جهانی است. در همین راستا، برنامههای تحولی اخیر با رویکرد بومیسازی الگوها متناسب با ظرفیتهای هر منطقه جغرافیایی طراحی شده است تا حوزه بتواند به عنوان الهامبخش حرکتهای عدالتخواهانه و آزادیطلبانه در اقصی نقاط عالم عمل کند. اساسیترین رسالت حوزه در این مسیر، مبارزه با بحرانهای جهانی مانند فقر، ظلم و فساد و معرفی ظرفیتهای تمدن اسلام و حرکت به سمت تمدن سازی نوین اسلامی و زمینهسازی برای برقراری حکومت جهانی عدل الهی است.
مقابله با بحرانهای جهانی چون فقر و گرسنگی و زورگویی و فساد و بیاخلاقی و ظلم و جنگ و خشونت و سلطهگری از سویی و جایگزینی آن با کرامت انسانی و عدالت و رفاه و پرورش معنوی و ارتقای علمی و استحکام ایمان در پهنه جهانی از رسالتهای تردید ناپذیر حوزههای علمیه است.
نقد و مقابله همه جانبه و تمدنی با نظام سلطه و پیشگامی و رهبری فکری و معنوی مستضعفان و زمینهسازی برای برقراری حکومت جهانی عدل الهی و تحقق کامل وعدههای خداوند در همه عالم اساسیترین رسالتهای حوزه است.
تحقق راهبردهای بین المللی منشور حوزه پیشرو و سرآمد نیازمند تحولهای عمیق در لایههای معرفتی و گفتمانی، بین المللی سازی نهادهای حوزه در همه ساختارها، برنامهها، ارتباطات و تعاملات، تربیت مجاهدان طراز تمدنی و جهانی و مرجعیت علمی و پژوهش متناسب با اقتضائات بین المللی و شبکه سازی و راهبری محور تمدنی و کنش گری های جهانی و بین المللی و دیپلماسی علمی دینی است.
در پایان باید به این نکته اشاره کرد که هرچند عروج ملکوتی رهبر معظم انقلاب (رضواناللهتعالیعلیه)، ثلمهای جبرانناپذیر است، اما پیام حوزه پیشرو و سرآمد به عنوان یک سند بالادستی و نقشه راه تمدنی، مسیر آینده را روشن کرده است. استمرار اقدامات تحولی آغاز شده و تعمیق نگاه جهانی در تمامی سطوح حوزوی، ادای دینی است به آن روح مطهر که آرزوی تحقق حکومت جهانی عدل الهی را در سر میپروراند. امروز حوزه علمیه، بیش از هر زمان دیگری، خود را متعهد به استمرار راهی میداند که رهبر شهیدش در طلیعه قرن جدید ترسیم نمود.