اولین نشست تخصصی «ابعاد بینالمللی منشور حوزه پیشرو و سرآمد» عصر روز یکشنبه ۲۷ اردیبهشت ماه ۱۴۰۵ به همت قرارگاه حوزه پیشرو و سرآمد مرکز مدیریت حوزههای علمیه در مرکز رسانه و فضای مجازی حوزه برگزار شد.
دکتر علیرضا نائیج مدیر کمیته بینالملل پژوهشکده مطالعات راهبردی حوزه های علمیه طی سخنانی در این نشست با ارائه تحلیلی تاریخی از روند شکلگیری و تطور حوزه علمیه قم، منشور «حوزه پیشرو و سرآمد» را آغازگر یک پارادایم جدید در نگاه جهانی حوزههای علمیه توصیف کرد.
وی در ابتدای سخنان خود با اشاره به سالگرد صدور پیام رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره یکصدمین سال تأسیس حوزه علمیه قم اظهار کرد: برای فهم دقیق این پیام، ابتدا باید جایگاه تاریخی حوزه علمیه قم را بازخوانی کنیم؛ زیرا خود این پیام نیز بر بستر تحولات تاریخی حوزه شکل گرفته است.
دکتر نائیج با اشاره به نقش آیتالله شیخ عبدالکریم حائری یزدی (ره) در احیای حوزه علمیه قم گفت: شکست مشروطه و ناکامی آن، بسیاری از علما و به ویژه شیخ عبدالکریم حائری (ره) را به این جمعبندی رساند که تحولات ایران را نمیتوان از بیرون مرزها و از نجف مدیریت کرد و باید در متن جامعه ایران حضور داشت.
وی افزود: احیای حوزه علمیه قم در شرایطی صورت گرفت که ایران درگیر تبعات جنگ جهانی، اشغال خارجی و ظهور یک دولت سکولار و مورد حمایت انگلیس بود؛ دولتی که اساساً قائل به پیوند دین و سیاست نبود. در چنین فضایی، شیخ عبدالکریم حائری (ره) به جای ورود مستقیم به عرصه سیاسی، بنیانگذاری یک زیرساخت فرهنگی و علمی را در دستور کار قرار داد؛ اقدامی که بعدها آثار سیاسی و اجتماعی عمیقی برجای گذاشت.
مدیر کمیته بینالملل پژوهشکده مطالعات راهبردی حوزههای علمیه ادامه داد: پس از مرحوم حائری (ره)، در دوره مراجع ثلاث و به ویژه با زعامت آیتالله بروجردی (ره)، حوزه علمیه قم به مهمترین مرکز مرجعیت شیعه تبدیل شد و حتی مرکز ثقل مرجعیت از نجف به قم منتقل شد.
وی تصریح کرد: آیتالله بروجردی (ره) تنها مرجعی بود که در دوره خود، زعامت تقریباً مطلق شیعیان را در اختیار داشت و همین جایگاه موجب شد که حوزه قم از مرزهای ایران فراتر برود؛ چه از طریق ارتباط با علمای اهل سنت و چه از طریق اعزام شاگردان به کشورهای مختلف و تأسیس مراکز اسلامی.
امام خمینی (ره)، اسلام سیاسی را از نظریه به عرصه تحقق رساند
نائیج با اشاره به نقش تاریخی امام خمینی (ره) در تحول حوزههای علمیه گفت: اگرچه آیتالله بروجردی (ره) در عرصه سیاست با احتیاط عمل میکرد، اما با ورود امام خمینی (ره) به عرصه مرجعیت، نوع جدیدی از کنشگری شیعه شکل گرفت که میتوان از آن به «اسلام سیاسی» تعبیر کرد.
وی افزود: بنیانهای معرفتی اسلام سیاسی پیشتر در فقه، فلسفه و کلام شیعه وجود داشت، اما این امام خمینی (ره) بود که آن را به عرصه تحقق اجتماعی و سیاسی وارد کرد و از دل آن، انقلاب اسلامی پدید آمد.
مدیر کمیته بینالملل پژوهشکده مطالعات راهبردی حوزههای علمیه ادامه داد: انقلاب اسلامی، یک پارادایم جدید در جهان اسلام ایجاد کرد و جایگاه حوزه علمیه قم را از یک نهاد علمی سنتی، به یک بازیگر تمدنی و اثرگذار در سطح منطقه و جهان ارتقا داد.
وی با اشاره به نقش رهبر شهید انقلاب اسلامی در تداوم این مسیر اظهار داشت: پس از امام خمینی (ره)، رهبر شهید انقلاب اسلامی نگاه به حوزه را وارد مرحلهای جدید کرد و یک پارادایم «فرا ایرانی» و حتی «فرا جهان اسلامی» را برای حوزه ترسیم نمود؛ پارادایمی که به روشنی در منشور حوزه پیشرو و سرآمد قابل مشاهده است.
مرجعیت علمی، قلب پارادایم جدید حوزه است
نائیج «مرجعیت علمی» را یکی از مهمترین مؤلفههای این منشور دانست و گفت: رهبر شهید انقلاب در این پیام، حوزه علمیه را از مقایسه با دانشگاهها و مراکز آکادمیک متعارف خارج میکنند و افقی فراتر برای آن ترسیم میکنند.
مدیر کمیته بینالملل پژوهشکده مطالعات راهبردی حوزههای علمیه با اشاره به دغدغه رهبر شهید انقلاب درباره زبان فارسی اظهار کرد: یکی از نکات مهمی که رهبر انقلاب بارها بر آن تأکید داشتند، تبدیل زبان فارسی به یک زبان مرجع علمی بود؛ اینکه جهان برای دستیابی به دانش و مطالعات نوین، نیازمند مراجعه به زبان فارسی شود.
وی افزود: این دغدغه نشان میدهد که نگاه تمدنی رهبر شهید انقلاب تنها محدود به سیاست و قدرت نبود، بلکه حوزه فرهنگ، زبان و ادبیات را نیز شامل میشود و از این منظر، زبان فارسی بخشی از پروژه تمدنی انقلاب اسلامی تلقی میشود.
نائیج بر ضرورت سیاستگذاری جدی در عرصه بینالملل تأکید و پیشنهاد تشکیل «اتاق فکر بینالملل حوزه» را مطرح کرد و افزود: حوزه علمیه برای ایفای نقش تمدنی و جهانی نیازمند رصد مستمر تحولات جهانی و طراحی نظام آیندهپژوهی راهبردی است.
مدیر کمیته بینالملل پژوهشکده مطالعات راهبردی حوزههای علمیه همچنین بر ضرورت «رصد و آیندهپژوهی بینالمللی» تأکید کرد و گفت: پارادایمی که رهبر شهید انقلاب در منشور حوزه پیشرو و سرآمد ترسیم کردهاند، نیازمند طراحی ساختارها، نهادها و سیاستگذاریهای جدید است و بدون این زیرساختها، تحقق اهداف تمدنی حوزه ممکن نخواهد بود.