حجتالاسلام والمسلمین سیدمفید حسینی کوهساری معاون بینالملل حوزههای علمیه، در اولین نشست تخصصی «ابعاد بینالمللی منشور حوزه پیشرو و سرآمد» که عصر یکشنبه ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ در مرکز رسانه و فضای مجازی حوزه های علمیه برگزار شد با اشاره به اهمیت راهبردی این پیام، گفت: ما در آستانه سالگرد صدور پیام تاریخی «حوزه پیشرو و سرآمد» از سوی امام شهیدمان قرار داریم؛ پیامی که در همایش یکصدمین سالگرد بازتأسیس حوزههای علمیه قرائت شد و به عنوان پیشانی و برجستهترین بخش آن همایش، منشأ تحولات مهمی در عرصههای حوزوی گردید.
وی افزود: این پیام از جهات مختلف دارای اهمیت و جایگاه ممتاز است، اما آنچه در این نشست مورد توجه قرار گرفته، ابعاد بینالمللی این منشور و پاسخ به این پرسش اساسی است که آیا میتوان این سند را یک منشور بینالمللی دانست یا خیر؟ اگر پاسخ مثبت است، کدام بخشهای آن برجستهتر و راهبردیتر است و چه افقی را برای آینده حوزههای علمیه در عرصه جهانی ترسیم میکند؟
منشوری فراتر از مرزهای ایران
معاون بینالملل حوزههای علمیه با اشاره به پژوهشهای انجامشده درباره این پیام خاطرنشان کرد: بررسیهای اولیه نشان میدهد که این منشور دارای ابعاد متنوع علمی، تربیتی، اجتماعی، سیاسی و حاکمیتی است، اما ابعاد بینالمللی آن بسیار برجسته و قابل توجه است.
وی تصریح کرد: بر اساس مطالعات انجامشده، بیش از ۱۵۰ واژه و تعبیر در این منشور وجود دارد که به صورت مستقیم یا غیر مستقیم به عرصه بینالملل، امت اسلامی و مسائل فراتر از مرزهای جغرافیایی ایران اشاره دارد؛ از تعابیری درباره استعمار و استکبار گرفته تا اشاره به رژیم صهیونیستی، انگلیس، عراق، حوزه نجف و شخصیتهای برجسته جهان اسلام.
حجتالاسلام والمسلمین حسینی کوهساری ادامه داد: هم از نظر تعداد واژگان و هم از نظر مضامین، این پیام حاوی نکات بسیار مهم و برجستهای است و به همین دلیل ما وظیفه دانستیم که در سالگرد صدور آن، بازخوانی تازهای نسبت به ابعاد بینالمللی این منشور داشته باشیم.
وی یادآور شد: طی یک سال گذشته، نشستها و برنامههای متعددی در حوزه علمیه، جامعهالمصطفی العالمیه و دیگر نهادهای بینالمللی درباره این منشور برگزار شده و حتی در کشورهای مختلفی همچون عراق، لبنان، افغانستان و هندوستان نیز گفتگوها و نشستهایی پیرامون آن شکل گرفته است.
سه لایه برای فهم منشور «حوزه پیشرو و سرآمد»
معاون بینالملل حوزههای علمیه در ادامه سخنان خود، برای فهم دقیقتر این سند، سه لایه تحلیلی را مطرح کرد و گفت: منشور «حوزه پیشرو و سرآمد» را دست کم در سه سطح میتوان مطالعه کرد؛
نخست خود متن منشور؛
دوم فرا متن منشور؛
سوم نگاه و خوانش راهبردی از این سند.
وی توضیح داد: در سطح نخست، یعنی متن منشور، با تعابیر صریح و مستقیمی روبرو هستیم که ابعاد بینالمللی و جهانی حوزه را تبیین میکند. در سطح دوم، یعنی فرا متن، اقتضائات، الزامات و پیامهای نهفته در متن قابل استخراج است و در سطح سوم، نگاه راهبردیای مطرح میشود که میتواند مسیر آینده حوزههای علمیه را ترسیم کند.
حجتالاسلام والمسلمین حسینی کوهساری تصریح کرد: در هر سه لایه، این منشور دارای پیامهای جدی بینالمللی است و نمیتوان آن را صرفاً سندی داخلی یا محدود به مسائل آموزشی حوزه دانست.
«خط مقدم مقابله با استکبار»؛ یکی از ارکان هویت حوزه
وی با اشاره به ارکان پنجگانه هویتساز حوزه در پیام رهبر شهید انقلاب اسلامی اظهار کرد: حضرت آقا در این منشور پنج رکن هویتساز برای حوزههای علمیه بیان میکنند و جالب آن است که دو رکن از این پنج رکن، کاملاً با نگاه جهانی و بینالمللی تبیین شده است.
معاون بینالملل حوزههای علمیه افزود: رهبر شهید انقلاب اسلامی تصریح میکنند که حوزه علمیه «خط مقدم تقابل با نظام سلطه و استکبار جهانی» است. این تعبیر بسیار مهم است، زیرا حوزه را در امتداد مأموریت تاریخی انبیا تعریف میکند؛ مأموریتی که همواره در برابر جریان سلطه، استکبار و ظلم قرار داشته است.
وی ادامه داد: حضرت آقا حوزه را نهادی پیشگام، راهبر و پیشران در یک حرکت تاریخی معرفی میکنند که ادامه مسیر انبیاست و این نگاه، حوزه را از یک نهاد صرفاً آموزشی یا فرهنگی فراتر میبرد و آن را به بازیگری فعال در عرصه جهانی تبدیل میکند.
تمدنسازی؛ برجستهترین انتظار از حوزه
حجتالاسلام والمسلمین حسینی کوهساری در بخش دیگری از سخنان خود، به پنجمین رکن هویتساز حوزه در این منشور اشاره کرد و گفت: رهبر شهید انقلاب اسلامی در میان پنج رکن هویتساز حوزه، بیشترین اهتمام را به مسئله «نوآوریهای تمدنی در چارچوب پیام جهانی اسلام» دارند.
وی افزود: تعبیر رهبر شهید انقلاب اسلامی این است که این مسئله «برجستهترین انتظار از حوزههای علمیه» است؛ یعنی مسئله تمدنسازی در چارچوب پیام جهانی اسلام، مهمترین مأموریت حوزه به شمار میرود.
معاون بینالملل حوزههای علمیه خاطرنشان کرد: حضرت آقا تصریح میکنند که «استقرار تمدن اسلامی، برترین هدف دنیایی انقلاب اسلامی» است و این یعنی حوزه علمیه به عنوان خاستگاه انقلاب اسلامی، مأموریتی تمدنی و جهانی برعهده دارد.
وی در تشریح مفهوم تمدن اسلامی از منظر رهبر شهید انقلاب اسلامی اظهار کرد: در این نگاه، تمدن اسلامی تمدنی است که در آن علم، فناوری، منابع انسانی، منابع طبیعی، حکومت، سیاست و همه ظرفیتهای بشری در خدمت عدالت اجتماعی، رفاه عمومی، کاهش فاصله طبقاتی، رشد معنوی و ارتقای علمی بشر قرار گیرد.
حوزه؛ نهادی جهانی و تحولآفرین
حجتالاسلام والمسلمین حسینی کوهساری با تأکید بر نگاه جهانی حاکم بر سراسر منشور «حوزه پیشرو و سرآمد» گفت: وقتی این منشور را مطالعه میکنیم، کاملاً احساس میشود که متن با نگاهی فراتر از مرزهای جمهوری اسلامی ایران نوشته شده و افق آن، امت اسلامی و تمدن نوین اسلامی است.
وی ادامه داد: رهبر شهید انقلاب اسلامی در این منشور، حوزه علمیه را نهادی تعیینکننده، تحولآفرین و اثرگذار در پهنه جهانی معرفی میکنند. در واقع، حوزه صرفاً یک نهاد آموزشی یا فرهنگی نیست، بلکه کنشگری فعال در عرصه تحولات جهانی است.
معاون بینالملل حوزههای علمیه افزود: در ابتدای این منشور، رهبر شهید انقلاب اسلامی شرایط تاریخی قرن چهاردهم هجری و وضعیت جهانی آن دوران را تحلیل میکنند و از همین رهگذر، حوزه علمیه را به عنوان نهادی حاضر در متن تحولات جهانی معرفی مینمایند.
ضرورت دستیابی به مرجعیت علمی جهانی
وی در ادامه سخنان خود، به الزامات تحقق ابعاد بینالمللی منشور اشاره کرد و گفت: اگر بخواهیم به اهداف علمی این منشور دست پیدا کنیم، حوزه علمیه باید در عرصه جهانی به مرجعیت علمی برسد. تحقق مرجعیت علمی نیازمند آن است که حوزه بتواند در مواجهه با مسائل نوپدید و پیچیده جهانی، نظریهپردازی کند و در مرز دانش جهانی قرار گیرد.
حجتالاسلام والمسلمین حسینی کوهساری افزود: تعامل با دانش جهانی نیز از دیگر ضرورتهاست؛ البته نه تعاملی منفعلانه، بلکه تعاملی نقادانه، فعال و سازنده که بتواند ضمن استفاده از ظرفیتهای علمی جهان، به نقد مبانی فکری و معرفتی موجود نیز بپردازد.
فقه تمدنساز و علوم انسانی تمدنی
معاون بینالملل حوزههای علمیه با اشاره به تأکید رهبر شهید انقلاب اسلامی بر تحول در علوم اسلامی خاطرنشان کرد: در این منشور بارها بر ضرورت «فقه امتساز»، «فقه تمدنساز» و علوم انسانی تمدنی تأکید شده است.
وی افزود: حوزههای علمیه باید بتوانند در همه شاخههای علمی، نگاه تمدنی و امتساز را حاکم کنند و تولیدات علمی خود را متناسب با نیازهای جهانی سامان دهند.
حجتالاسلام والمسلمین حسینی کوهساری ادامه داد: امروز حوزه تنها با تبلیغ سنتی نمیتواند پاسخگوی نیازهای جهان باشد؛ بلکه باید مجاهدان فرهنگی در تراز جهانی تربیت کند و در برابر جنگ نرم و القائات جهانی دشمنان، رویکردی فعال و حتی تهاجمی داشته باشد.
از مقابله با نظام سلطه تا تمدن نوین اسلامی
وی با تبیین نگاه بینالمللی رهبر شهید انقلاب اسلامی اظهار کرد: در نظام فکری رهبر شهید انقلاب، دو رویکرد سلبی و ایجابی در عرصه جهانی وجود دارد؛ رویکرد سلبی، مقابله با نظام سلطه و استکبار جهانی است و رویکرد ایجابی، ساخت تمدن نوین اسلامی.
معاون بینالملل حوزههای علمیه افزود: در نگاه سلبی، رهبر شهید انقلاب بر زوال رژیم صهیونیستی، اخراج آمریکا از منطقه و پایان نظام تکقطبی تأکید دارند و در نگاه ایجابی نیز بر اقتدار علمی، فرهنگی، اجتماعی و تمدنی جهان اسلام اصرار میورزند.
وی ادامه داد: بر همین اساس، حوزههای علمیه باید خود را برای ایفای نقش در نظم نوین جهانی آماده کنند؛ نظمی که نشانههای آن امروز در جهان قابل مشاهده است.
شهادت رهبر انقلاب و آغاز «بعثت بینالمللی»
حجتالاسلام والمسلمین حسینی کوهساری با اشاره به شرایط جدید منطقه و جهان اظهار کرد: امروز ما با فروپاشی تدریجی نظام سلطه، زوال رژیم صهیونیستی، اخراج آمریکا از منطقه و شکلگیری نظم چندقطبی جدید مواجه هستیم.
وی افزود: شهادت امام شهیدمان و شرایط جدید منطقهای و جهانی، مأموریت حوزههای علمیه را سنگینتر کرده و ظرفیتهای تازهای را پیش روی جریان انقلاب اسلامی قرار داده است.
معاون بینالملل حوزههای علمیه تصریح کرد: امروز واقعاً با یک «بعثت بینالمللی» مواجه هستیم و این شرایط میتواند نقطه آغاز تحولات نوین در حوزههای علمیه باشد.
حوزه در مسیر تحول
وی در ادامه، با اشاره به برخی اقدامات تحولی حوزههای علمیه گفت: امروز حوزه علمیه در مسیر تحول گامهایی را آغاز کرده است؛ از تشکیل ستادهای راهبری در موضوعات کلان کشور گرفته تا ایجاد ساز و کارهایی برای تعامل با نظام، رصد مسائل جامعه، پاسخگویی به نیازهای فکری دستگاهها و گسترش تبلیغ تخصصی.
حجتالاسلام والمسلمین حسینی کوهساری افزود: امروز هزاران طلبه در مدارس، دانشگاهها و عرصههای تخصصی مشغول فعالیت هستند و تلاشهایی برای پاسخگویی به مسائل نوپدید در حوزه فقه معاصر، اقتصاد، فرهنگ و نظامسازی در حال انجام است. البته با وجود همه این اقدامات، هنوز در آغاز راه هستیم و فاصله زیادی تا تحقق کامل آرمانهای تمدنی انقلاب اسلامی وجود دارد.
بیانیه گام دوم؛ فقط یک گام از یک مسیر بزرگ
معاون بینالملل حوزههای علمیه در بخش دیگری از سخنان خود، به بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی اشاره کرد و گفت: اینکه رهبر شهید انقلاب پس از ۴۰ سال انقلاب اسلامی، از «گام دوم» سخن میگویند، نشان میدهد که همه این دستاوردها در نگاه تمدنی ایشان تنها یک گام محسوب میشود.
وی افزود: وقتی اهداف بلند انقلاب اسلامی و آرمان تمدن نوین اسلامی را در نظر بگیریم، درمییابیم که هنوز در ابتدای مسیر قرار داریم و نیازمند عزم، مجاهدت و تحول جدی هستیم.
ضرورت «پدافند گفتمانی»
حجتالاسلام والمسلمین حسینی کوهساری در بخش پایانی بر ضرورت شکلگیری «پدافند گفتمانی» تأکید کرد و گفت: امروز در عرصه فرهنگ، اقتصاد، آموزش و سایر حوزهها با تهاجم گسترده دشمن مواجه هستیم و باید ببینیم آیا توانستهایم در این نبرد گفتمانی، حملات دشمن را خنثی کنیم یا خیر.
وی افزود: در برخی عرصهها موفق بودهایم، اما در برخی حوزهها همچنان نیازمند کار جدیتر هستیم؛ به ویژه در عرصه فرهنگ، اقتصاد اسلامی و علوم انسانی.
معاون بینالملل حوزههای علمیه در پایان ابراز امیدواری کرد که خون شهدای انقلاب اسلامی و نگاه تمدنی حضرت آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای رهبر معظم انقلاب اسلامی، زمینهساز تحولات عمیقتر در حوزههای علمیه و آغازگر فصل جدیدی از حضور جهانی حوزه باشد.